Na Dan vidljivosti trans osoba podsjećamo – Usvajanje Zakona o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta je ne samo obaveza Crne Gore, već i preduslov za kreiranje društva u kojem su svi građani i građanke slobodni da žive i rade. Medijska vidljivost transrodnih osoba u crnogorskom društvu u posljednjoj deceniji je očigledna, međutim suštinske vidljivosti zajednice nema, dok je sistem ne prepozna i pruži osnovna ljudska prava. Upravo zato danas, na Dan vidljivosti transrodnih osoba, podsjećamo da Vlada Crne Gore ima obavezu da u što skorijem roku usvoji Zakon o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja na koji se i sama obavezala i prekine praksu prisilne sterilizacije po kojoj je nažalost Crna Gora i dalje prepoznata u Evropi.
Dok Vlada Crne Gore konstantno neispunjava obaveze koje je sama sebi zadala, a Ministarstvo ljudskih i manjinskih prava se tek povremeno sjeti da pomene samoodređenje u prolazu na upit medija, transrodne osobe su jedina populacija u Crnoj Gori koja mora da prolazi kroz proces prinudne sterilizacije kako bi uskladili lična dokumenta sa svojim identitetom i faktičkim stanjem stvari. Ovo pokazuje sistemsku i pravnu nevidljivost zajednice i nezainteresovanost vladajuće većine za promjenu ovog stanja.
I dok svake godine tokom Prajd nedjelje političari i političarke šalju deklarativnu podršku ljudskim pravima kvir i trans osoba, obilježavamo drugi Dan vidljivosti transrodnih osoba od kada pripremljeni i usklađeni nacrt Zakona o samoodređenju još uvijek nije upućen u dalju proceduru od strane Vlade Crne Gore. Podsjećamo da je ovaj nacrt dobio saglasnost svih nadležnih ministarstava, kao i da su na njegovo usvajanje do sada pozvale brojne relevantne međunarodne institucije, uključujući u više navrata i Evropski parlament i Evropsku komisiju.
Imajući u vidu planove i želje naše Vlade da uskoro potpiše Ugovor o pristupanju Evropskoj uniji, a da se usvajanje ovog zakona nalazi u Akcionom planu za zatvaranje ključnog poglavlja 23, te u Programu pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji za 2026-2027 godinu, pitamo se kada planiraju da otključaju fioku u kojoj je skriven i konačno pošalju ovaj zakon na usvajanje Skupštini Crne Gore.
Za neusvajanje ovog zakona odgovornost je podijeljena. Prema informacijama koje posjedujemo, Andrija Mandić, u pokušaju da imitira stil Donalda Trampa, aktivno je uticao na odlaganje, dok premijer Milojko Spajić i ministar Fatmir Gjeka, zajedno sa ostalim konstituentima vlasti, još nijesu pokazali dovoljnu proaktivnost da zakon za koji su odgovorni stave u proceduru na dalje usvajanje.
Pošto je planirani rok za usvajanje Zakona u Skupštini Crne Gore kraj drugog kvartala, što je i kraj prvog zasijedanja, a ujedno se i intenziviraju i pregovori za potpisivanje Pristupnog ugovora, podsjećamo da su na usvajanje ovog zakona do sada pozvali 48 organizacija i aktivista/kinja iz Crne Gore, 137 organizacija iz regiona, više o 100 akademika/kinja, 4 velike evropske organizacije (ILGA Europe, ERA, IGLYO, TGEU), mladi ljudi ispred Omladinskog parlamenta, Komitet za sprječavanje torture (CPT), Komitet za eliminaciju diskriminacije nad ženama (CEDAW) Evropska komisija, Evropski parlament i 18 evropskih poslanika, kao i presude Suda pravde EU i Evropskog suda za ljudska prava. Kako presude Suda pravde EU čine i pravnu tekovinu Evropske unije, Crna Gora je u obavezi da se uskladi sa istom u procesu pristupanja. Stoga, na Dan vidljivosti trans osoba pozivamo na konkretne korake kako bi se rokovi ispoštovali, Zakon o samoodređenju bio usvojen, a nehumana i sramotna praksa prinudne sterilizacije konačno bila ukinuta.
Svoju vidljivost trans osobe već više od deceniju koriste da ukazuju na opšte probleme u društvu i pozivaju na jednakost svih bez izuzetaka. Vrijeme je da Crna Gora obezbijedi jednakost i nama, kao i svim građanima i građankama ove zemlje. Mi ne vjerujemo u drugorazredno građanstvo i odbijamo da prihvatimo da živimo u društvu u kojem je bilo ko šikaniran od strane sistema zbog toga što jeste.
